Bursa Uludağ Yöresi’nde “şalvar gecesi” tartışması: Kültürel yozlaşma uyarısı

Bursa’nın Uludağ Yöresi köylerinde son dönemde “şalvar gecesi” adı altında gerçekleştirilen organizasyonlar, yörenin tarihî ve kültürel değerlerinin korunması açısından tartışmayı beraberinde getirdi.

Bursa köylerinde uzun yıllardır çeşitli kamu kurumlarıyla birlikte halk kültürü üzerine saha çalışmaları yürütüldüğünü belirten Türk Halk Müziği sanatçısı Cemil Menteşe, kişisel sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda; Keles, Orhaneli, Büyükorhan ve Harmancık başta olmak üzere Dağ Yöresi ilçeleri ve köylerinde “şalvar gecesi” adıyla geçmişten gelen bir eğlence veya gelenek bulunmadığını ifade etti.
Yüzlerce köyde somut olmayan kültürel mirasa ilişkin araştırmalarda bulunan ve özellikle Karakeçili Yörüklerinin Orta Asya’dan Bursa’ya uzanan tarihî ve kültürel mirasının kayıt altına alınmasına yönelik çalışmalara katkı sağlayan Menteşe, Dağ Yöresi’nin zaten kendine özgü ve kuşaktan kuşağa aktarılan güçlü bir kültürel yapıya sahip olduğuna dikkat çekti.

DAĞ YÖRESİ KADINLARININ KENDİNE ÖZGÜ KÜLTÜRÜ VAR
Dağ Yöresi kadınlarının geçmişten bugüne ulaşan kendine özgü giyim, müzik ve eğlence kültürü bulunuyor.

Bu kültürün müzikal hafızasının önemli örnekleri arasında, Kültür Bakanlığı kaynak kişi sanatçısı Menteşeli Cengiz Bütün tarafından derlenen onlarca kadın ağzı bakır türküsü ile kına ve düğün türküleri yer alıyor. Söz konusu eserler, yöre kadınlarının geçmişten bugüne taşıdığı müzik ve eğlence kültürünün önemli örneklerini oluşturuyor.
Köyden köye farklılık gösteren ve kökleri Orta Asya’ya kadar uzanan gelebeksel köy kostümleri de bu kültürel mirasın en önemli unsurları arasında yer alıyor.

Yöre kadınlarının özellikle kına evlerinde kadın kadına bir araya geldiği; su bakırını ritim çalgısı olarak çaldığı ve ellerindeki kaşıklarla yöresel oyunlarını oynadığı geleneksel eğlence kültürü kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze kadar ulaştı. Dolayısıyla tartışmanın kadınların bir araya gelmesi veya eğlenmesiyle ilgili olmadığı; asıl meselenin Dağ Yöresi’nin kendine özgü kadın kültürünün korunması ve gelecek kuşaklara doğru aktarılması olduğu vurgulandı.

YILLARA DAYANAN SAHA ÇALIŞMALARI
Bursa Büyükşehir Belediyesi Konservatuvarı’nda 20 yılı aşkın süredir öğretmen ve sanatçı olarak görev yapan Menteşe, Bursa köylerinde yürütülen halk kültürü ve somut olmayan kültürel miras çalışmalarında da uzun yıllardır yer alıyor.

ERKEKLERİN GELENEĞİNDE “DANIŞIK” VAR
Dağ Yöresi’nin toplumsal yaşamında erkeklerin de geçmişten gelen kendine özgü bir araya gelme kültürü bulunuyor.
Yörede “danışık” olarak adlandırılan buluşmalar; sorunların konuşulduğu, eksiklerin giderildiği, küslüklerin sona erdirildiği ve toplumsal dayanışmanın güçlendirildiği önemli geleneklerden biri olarak biliniyor.
Kadınların kına evlerindeki kendine özgü eğlence kültüründen erkeklerin danışık geleneğine kadar Dağ Yöresi, yüzyıllar içerisinde şekillenmiş güçlü bir sosyal ve kültürel mirası bünyesinde barındırıyor.

MESELE EĞLENMEK DEĞİL, KÜLTÜRÜ DOĞRU AKTARMAK
Yapılan değerlendirmede insanların bir araya gelmesine, eğlenmesine veya kaynaşmasına yönelik herhangi bir karşı çıkış bulunmadığının özellikle altı çizildi.
Bu tür etkinliklerin köy meydanlarında yapılması ve katılımcıların şalvar giymesi, o etkinliğin geleneksel kültürün bir parçası olduğu anlamına gelmez. Geleneksel kültür; geçmişten bugüne kuşaktan kuşağa aktarılan, yöre insanının ortak hafızasında karşılığı bulunan değerlerle yaşar.
İtirazın odağında ise sonradan ortaya çıkan organizasyonların Bursa Dağ Yöresi’nin tarihî kültürü ve geleneğinin bir parçasıymış gibi sunulması bulunuyor.

DESTEK VEREN STK, VAKIF VE KURUMLARA TEPKİ
“Şalvar gecesi” adı altında gerçekleştirilen bu tür organizasyonlara destek veren, sahiplenen veya bunların yaygınlaşmasına katkı sağlayan sivil toplum kuruluşları, vakıflar ve diğer kurumlara da tepki gösterildi. Özellikle yöre kültürünün korunması, yaşatılması ve gelecek kuşaklara aktarılması konusunda sorumluluk taşıyan yapıların, sonradan ortaya çıkan organizasyonları geleneksel kültürün bir unsuru gibi sahiplenmesinin kabul edilemez olduğu ifade edildi. Bu organizasyonlara kurumsal destek verilmesini esefle kınadığını belirten Menteşe, kurum ve kuruluşları Dağ Yöresi’nin gerçek kültürel değerlerine sahip çıkmaya ve kültürel miras konusunda daha sorumlu davranmaya davet etti.

“KÜLTÜRÜMÜZÜ YOZLAŞTIRMAYIN”
Dağ Yöresi; geleneksel köy kostümlerinden halk oyunlarına, türkülerinden çalgılarına, kına evlerinden danışık geleneğine kadar çok zengin ve köklü bir kültürel mirasa sahip.
Bu nedenle sonradan ortaya çıkan eğlence biçimlerinin “gelenek” adı altında yöre kültürüyle özdeşleştirilmesi yerine, yüzyıllardır yaşayan gerçek değerlerin araştırılması, korunması ve yaşatılmasını vurguladığı sosyal medya paylaşımı ise kısa sürede Bursa kamuoyunda geniş yer aldı.

“İnsanların eğlenmesi, bir araya gelmesi ve kaynaşması başka; sonradan ortaya çıkan bir eğlence biçiminin Bursa Dağ Yöresi’nin yüzlerce yıllık kültürü ve geleneği olarak sunulması başka.”

Dağ Yöresi’nin kültürel mirasının gelecek kuşaklara yozlaştırılmadan, özünden koparılmadan ve doğru biçimde aktarılması çağrısında bulundu.