Bir zamanlar mevsimlerin bir düzeni vardı. Kış kışlığını, yaz yazlığını bilirdi. Bugün ise ekim ayında yaz sıcaklarını, yaz ortasında sel felaketlerini konuşuyoruz. Doğa değişiyor, iklim değişiyor. Peki, biz ne kadar değişiyoruz?

Eskiden büyüklerimiz, “Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır” derdi. Şimdi mart ayında baharı, nisan ayında yazı, yaz ortasında ise aniden bastıran sağanakları yaşıyoruz. Mevsimlerin alıştığımız düzeni giderek bozuluyor. Üstelik bu değişim yalnızca hava durumunu değil, hayatımızın hemen her alanını etkiliyor.

Artık iklim değişikliği, bilim insanlarının konferans salonlarında tartıştığı uzak bir gelecek senaryosu değil. Sokaklarımızda, tarlalarımızda, barajlarımızda ve sofralarımızda karşılaştığımız bir gerçek.

Bir saatlik yağmur, bir şehri teslim alabiliyor

Son yıllarda Türkiye'nin birçok kentinde benzer manzaralarla karşılaşıyoruz. Birkaç saat içerisinde yağan şiddetli yağmur, yolları göle çeviriyor. Araçlar su altında kalıyor, iş yerlerini su basıyor, vatandaşlar canlarını kurtarmaya çalışıyor.

Diğer tarafta ise kuraklık var.

Bir bölgede sel felaketi yaşanırken başka bir bölgede çiftçiler yağmur duasına çıkıyor. Barajlardaki su seviyeleri düşüyor, tarım arazileri susuzlukla mücadele ediyor.

İlk bakışta birbirine zıt gibi görünen bu iki tablo, aslında aynı sorunun farklı yüzleri.

Isınan atmosfer daha fazla su buharı taşıyabiliyor. Bu durum bazı koşullarda daha yoğun yağışlara zemin hazırlarken artan sıcaklıklar buharlaşmayı hızlandırarak kuraklık riskini büyütüyor.

Ancak her selin veya her kuraklığın tek nedeni iklim değişikliği değil. Plansız kentleşme, yetersiz altyapı, betonlaşma ve yanlış su yönetimi de yaşanan felaketlerin boyutunu artırıyor.

Bursa için tehlike sandığımızdan daha yakın

Yaşadığımız Bursa, iklim değişikliğinin etkilerini farklı alanlarda hissedebilecek şehirlerin başında geliyor.

Bir tarafta Uludağ'ın doğal ekosistemi, diğer tarafta verimli tarım ovaları, sanayi tesisleri ve hızla büyüyen yerleşim alanları bulunuyor.

Bursa'nın tarımsal üretimi açısından su hayati önem taşıyor. Şeftaliden zeytine, armuttan sebze üretimine kadar pek çok ürün, değişen sıcaklık ve yağış koşullarından etkilenebilir.

Uludağ'daki kar örtüsünün geleceği de ayrı bir mesele. Kar yalnızca kış turizmi demek değil; aynı zamanda doğal su döngüsünün önemli bir parçası.

Bugün Bursa'da iklim değişikliğini konuşmak, aslında yarının suyunu, tarımını, ekonomisini ve yaşam kalitesini konuşmaktır.

Doğayı suçlamak kolay, sorumluluk almak zor

Her sel felaketinin ardından aynı cümleleri duyuyoruz:

“Böyle yağmur görülmedi.”

“Altyapı yetersiz kaldı.”

“Doğal afet karşısında yapılacak bir şey yoktu.”

Oysa yapılacak çok şey var.

Dere yataklarına yapılaşmaya izin vermemek, yağmur suyu altyapısını güçlendirmek, yeşil alanları korumak, su kaynaklarını doğru yönetmek ve kentleri aşırı hava olaylarına hazırlamak mümkün.

İklim değişikliğini durdurmak için küresel ölçekte sera gazı emisyonlarının azaltılması gerekiyor. Ancak yaşanabilecek zararları azaltmak için yerel yönetimlerin de bugünden harekete geçmesi şart.

Çünkü şehirlerin geleceği yalnızca yeni yollar, binalar ve meydanlarla ölçülemez. Bir şehrin gerçek başarısı, vatandaşlarını afetlere karşı ne kadar koruyabildiğiyle de ölçülmelidir.

Gelecek nesillere nasıl bir dünya bırakacağız?

İklim değişikliği yalnızca devletlerin, belediyelerin veya bilim insanlarının sorumluluğunda değil.

Elbette bireysel önlemler tek başına yeterli değil. Büyük ölçekli politikalar, temiz enerji yatırımları, sürdürülebilir sanayi ve güçlü çevre düzenlemeleri gerekiyor.

Ancak günlük yaşamımızdaki tercihlerimiz de bu mücadelenin bir parçası.

Suyu tasarruflu kullanmak, gereksiz enerji tüketimini azaltmak, israfı önlemek ve doğaya karşı daha duyarlı davranmak küçük ama değerli adımlar.

Asıl mesele ise çevre bilincini yalnızca belirli günlerde hatırlanan bir slogan olmaktan çıkarmak.

Çünkü doğayı korumak, bir tercih değil, geleceğimizi koruma sorumluluğudur.

Son söz: Doğa bize değil, biz doğaya muhtacız

İnsanlık yıllardır doğaya hükmettiğini düşündü.

Dağları deldik, nehirlerin yönünü değiştirdik, ormanların yerine beton yapılar yükselttik. Gelişmeyi çoğu zaman daha fazla tüketmek ve daha fazla inşa etmek olarak gördük.

Fakat bugün yaşadıklarımız bize önemli bir gerçeği yeniden hatırlatıyor:

Doğa olmadan ekonomi olmaz. Su olmadan tarım olmaz. Temiz hava olmadan sağlıklı yaşam olmaz.

İklim değişikliği artık gelecek nesillerin değil, bugünün meselesi.

Bugün almadığımız her önlem, yarın daha büyük maliyetlerle karşımıza çıkabilir.

Ve unutmayalım...

Doğa bizden intikam almıyor. Biz, doğanın dengesini bozmanın sonuçlarıyla yüzleşiyoruz.

Gelecek nesillere bırakacağımız en büyük miras, daha fazla beton değil; nefes alınabilir şehirler, temiz su kaynakları ve yaşanabilir bir dünya olmalıdır.