28 Şubat'ın üzerinden 29 yıl geçti: Darbe davasında müebbet ve hapis cezaları

Türkiye'nin siyasi tarihinde önemli izler bırakan 28 Şubat 1997 sürecinin üzerinden 29 yıl geçti. Dönemin askerî ve siyasi ilişkilerinde önemli kırılmalara yol açan, eğitimden kamu yönetimine kadar birçok alanda etkileri hissedilen süreç, yıllar sonra açılan davalarla yargıya taşındı.

Dönemin bazı askerî yetkililerinin “Bin yıl sürecek” sözleriyle hafızalara kazınan 28 Şubat sürecine ilişkin yargılamalarda, üst düzey emekli komutanlar ve bürokratlar hakkında çeşitli hapis cezaları verildi.

28 ŞUBAT SÜRECİ NASIL BAŞLADI?

28 Şubat 1997 tarihinde gerçekleştirilen Millî Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısında alınan kararlar, Türkiye'nin siyasi ve toplumsal hayatında yeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Doğrudan askerî yönetimin kurulmadığı ancak askerî vesayetin siyasi kararlar üzerindeki etkisinin belirginleştiği süreç, bu nedenle “postmodern darbe” olarak adlandırıldı.

Dönemin Refah Partisi ve Doğru Yol Partisi koalisyon hükümeti üzerinde artan baskılar, eğitim politikaları ve kamu kurumlarındaki uygulamalarla birlikte siyasi tartışmaların merkezine yerleşti.

Özellikle başörtüsü yasakları ve eğitim alanındaki kısıtlamalar, sürecin toplumsal etkileri arasında öne çıktı.

İLK OPERASYON 12 NİSAN 2012'DE YAPILDI

28 Şubat sürecine ilişkin adli soruşturma, olayların üzerinden yaklaşık 15 yıl geçtikten sonra başlatıldı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında 12 Nisan 2012 tarihinde ilk operasyonlar gerçekleştirildi.

Aralarında dönemin üst düzey askerî yetkililerinin de bulunduğu çok sayıda kişi hakkında işlem yapıldı.

Hazırlanan iddianame doğrultusunda 103 sanık hakkında dava açıldı.

2018'DE 21 SANIĞA MÜEBBET HAPİS CEZASI

Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen davada karar, 13 Nisan 2018 tarihinde açıklandı.

Mahkeme, 21 sanığı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı. Cezalar, takdiri indirim uygulanarak müebbet hapse çevrildi.

Aynı kararda 68 sanık hakkında beraat hükmü kurulurken, 4 sanık yönünden ölüm nedeniyle, 10 sanık yönünden ise zamanaşımı gerekçesiyle davanın düşmesine karar verildi.

Mahkeme, mahkûm edilen asker sanıkların rütbelerinin alınmasına da hükmetti.

YARGITAY 14 SANIĞIN MÜEBBET CEZASINI ONADI

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi, 22 Haziran 2020 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun buldu.

Dosyanın temyiz incelemesini gerçekleştiren Yargıtay 3. Ceza Dairesi ise 9 Temmuz 2021 tarihinde 14 sanık hakkında verilen müebbet hapis cezalarını onadı.

Yargıtay, aralarında eski YÖK Başkanı Halil Kemal Gürüz'ün de bulunduğu bazı sanıklar hakkındaki mahkûmiyet kararlarını, eylemlerin suça yardım kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle bozdu.

Bazı sanıklar hakkındaki düşme kararlarının da bozulması üzerine 16 kişi yönünden yeniden yargılama süreci başladı.

EMEKLİ GENERALLERİN RÜTBELERİ SÖKÜLDÜ

Müebbet hapis cezalarının kesinleşmesinin ardından 9 Eylül 2021 tarihinde hükümlü emekli generaller hakkında askerî statülerine ilişkin işlemler gerçekleştirildi.

Genelkurmay Personel Başkanlığı tarafından yapılan işlemler sonucunda 14 emekli generalin rütbeleri alınarak er statüsüne düşürüldü.

Bu isimler arasında Çevik Bir, Çetin Doğan, Ahmet Çörekçi, İlhan Kılıç, Erol Özkasnak ve Vural Avar da yer aldı.

İlgili askerî mevzuat çerçevesinde hükümlülerin üniforma ve madalya taşıma hakları ile askerî sosyal tesislerden yararlanma haklarına ilişkin kısıtlamalar uygulandı.

VURAL AVAR CEZAEVİNDE HAYATINI KAYBETTİ

Cezaları kesinleşen sanıklar, 2021 yılında cezaevine gönderildi.

28 Şubat davasında müebbet hapis cezası alan emekli Korgeneral Vural Avar, tutuklu bulunduğu Sincan Cezaevi'nde 20 Aralık 2022 tarihinde hayatını kaybetti.

2024'TE BAZI HÜKÜMLÜLERİN KALAN CEZALARI KALDIRILDI

17 Mayıs 2024 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla yayımlanan kararlarla, sürekli hastalık ve kocama hali gerekçeleriyle 14 hükümlünün kalan cezaları kaldırıldı.

Adli Tıp Kurumu raporları esas alınarak verilen kararlardan 28 Şubat davasında hüküm giyen Çevik Bir, Çetin Doğan, Erol Özkasnak, Fevzi Türkeri, Yıldırım Türker, Cevat Temel Özkaynak ve Aydan Erol da yararlandı.

Söz konusu kararlar, mahkûmiyet hükümlerinin ortadan kaldırılması değil, kalan hapis cezalarının infazının kaldırılması niteliğini taşıdı.

2025'TE 13 SANIĞA 18'ER YIL HAPİS CEZASI

Yargıtay'ın bozma kararının ardından yeniden görülen davada yargılama, 6 Ekim 2025 tarihinde tamamlandı.

Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi, aralarında eski YÖK Başkanı Prof. Dr. Halil Kemal Gürüz ile emekli generaller Orhan Yöney ve Şükrü Sarıışık'ın da bulunduğu 13 sanığı “darbe girişimine yardım” suçundan 18'er yıl hapis cezasına çarptırdı.

Yargılama sırasında hayatını kaybeden emekli Orgeneral Şevket Turan, emekli Korgeneral İzzettin İyigün ve emekli Korgeneral Kamuran Orhon hakkındaki davalar ise ölüm nedeniyle düşürüldü.

28 ŞUBAT'IN TOPLUMSAL ETKİLERİ HÂLÂ HATIRLANIYOR

28 Şubat süreci, yalnızca siyasi yönetim üzerindeki etkileriyle değil, eğitim ve kamu hayatında ortaya çıkan uygulamalarla da Türkiye'nin yakın tarihinde önemli bir yer tuttu.

Başörtüsü yasakları nedeniyle eğitim hayatı kesintiye uğrayan öğrenciler, kamu kurumlarındaki uygulamalar ve siyasi baskılar, dönemin en çok tartışılan konuları arasında yer aldı.

Aradan geçen 29 yılın ardından 28 Şubat, Türkiye'de demokrasi, hukuk devleti, temel hak ve özgürlükler ile asker-sivil ilişkileri bakımından tartışılmaya devam ediyor.